Çekim eki nedir?

Kelimelerin çekimlenerek değişik yerlerde ve görevlerde kullanılmasını sağlayan eklereçekim eki denir.

Çekim ekleri, kelimelerin diğer kelimelerle bağ kurmasını, kelimelerin cümlede görev almasını, halini, sayısını, zamanını, şahsını belirtir. Kısaca çekim ekleri kelimelerin cümle içerisinde kullanılmasını sağlar. Kök veya gövde halindeki kelimeler ancak çekim eklerini alarak diğer kelimelere bağlanır, zaman ve şahıs anlamı kazanır.

"Kardeş kitap yer sor." Bu kelime dizisi bu haliyle ancak bir kelime yığınıdır. Bir maksat, duygu, fikir, haber, bilgi ifade etmez. Ancak "bu kelimelerle ne söylenmek istenebilir", sorusundan hareketle bir şeyler uydurulabilir ki bu yolla bu kelimelerin ne için söylendiği kesin olarak bilinemez.

Öyleyse bu kelime yığınını anlaşılır hale getirmek için çekim eklerine ihtiyaç vardır. Çeşitli çekim ekleriyle bu kelimelerden anlamlı cümleler çıkarabiliriz: "Kardeşine kitabın yerini sor.""Kardeşimden kitapların yerini soracağım.""Kardeşin kitabının yerini sordu."

Çekim ekleri eklendiği kelimenin anlamını değiştirmez. Çekim ekleri yeni kelimeler türetmeye yarayan ekler değildir; yani bu ekler kelimenin anlam ve türlerini değiştirmeyen eklerdir. Yukarıdaki örnekte değişik çekimlere rağmen kelimelerin anlamlarının değişmediği görülür.

İsim çekim ekleri

İsimlerin ve isim soylu kelimelerin sonuna gelerek onları diğer isimlere, edatlara, fiillere bağlayan; cümle içindeki görevlerini belirleyen, ait oldukları kişileri belirten ve isimlerin çeşitli durumlarını bildiren eklerdir.

İsim çekim ekleri şunlardır.

• Hal ekleri: -i, -e, -de, -den, -in, -ce, -le
• İyelik ekleri: -m, -n, -i, -si, -miz, -niz, -leri
• Çoğul eki: -ler
• Soru eki: mi
• Ek-fiil: -dir, -idi, -imiş
• Tamlama ekleri: -in, 
• İlgi zamiri -ki

Çekim eklerinin özellikleri

• Yapım ekleriyle karşılaştırıldığında çekim eklerinin kullanım alanı sınırsız olduğu için bu ekler çok işlektir.
• Çekim eki, kelimeye yeni anlamlar katmaz, onun diğer kelimelerle ilgi kurmasını sağlar.
• Yapım eklerinden önce çekim ekleri gelemez. İçtenlik, gündelik, ondalık, toptancı gibi birkaç örnekte kalıplaşma vardır.
• Çekim ekleri, kelimenin yapısında değişikliğe yol açmaz. Mesela, çekim eki alan bir kelime türemiş kelime sayılmaz.
• Birkaç çekim eki (-yor, -ki) dışında, çekim ekleri genellikle ünlü ve ünsüz uyumlarına uyar.
• Bir kelimeye aynı cinsten iki çekim gelemez. Mesela, bir ismin hem belirtme hali eki hem bulunma hali eki alması gibi bir durum söz konusu olmaz. *Bir-i-si, hep-i-si, kim-i-si örneklerinde peş peşe iyelik eki gelmesinin sebebi, ilk eklerin kelimeyle kalıplaşmış olmasındandır.
• Yapım eklerinde olduğu gibi çekim eklerinde de isme gelen çekim ekleri fiile; fiile gelen çekim ekleri isme gelmez. Sıra-m, sevdi-m örneklerindeki gibi yazılışları aynı olanların bile adları ve görevleri farklıdır. (Sıra-m, kelimesindeki -m eki, teklik 1. kişi iyelik eki olup sıranın sahibini gösteriyor; sevdi-m kelimesindeki -m eki ise teklik 1. kişi eki olup sevme işinin kim tarafından yapıldığını belirtiyor.)
• Çekim eklerinden zamanla çekim eki görevinden çıkıp yapım eki haline gelenler vardır: Eşitlik hali eki -ca -ce;-ça, -çe (alaca, delice, kısaca, kolayca, sadece), eski Türkçedeki yön hali eki -ra,-re ise sonra, taşra gibi örneklerde kalıplaşmıştır.

Sözlükte "çekim eki" ne demek?

1. Sözcüklerin kök ya da gövdelerine kişi, zaman, çoğul ve durum kavramı vermek için getirilen eklerin genel adı.

Çekim eki kelimesinin ingilizcesi

n. inflection, termination

Son eklenenler

say